Informatie

Openingstijden

1 mei - 31 oktober

dinsdag t/m vrijdag10.00 - 16.00 uur zaterdag, zondag en 13.00 - 17.00 uur feestdagen

1 november - 30 april

dinsdag t/m zondag13.00 - 16.00 uur en feestdagen

Gesloten

Maandagen, 1 januari, 1e Paasdag, 1e Pinksterdag, 25 december.

Bezoekadres

Kaasmarkt 20
1441 BG Purmerend
0299-472718
info@purmerendsmuseum.nl

Purmerend in Waterland

Purmerend ligt in een drassig en waterrijk gebied: Waterland. Het oude land in dit gebied bestond sinds het begin van onze jaartelling uit veen: mos-, riet- en plantenresten geconserveerd door het water.Toen de oudste bewoners dit land tussen 1000 en 1200 ontgonnen, groeven zij evenwijdig aan elkaar lopende sloten om het overtollige water af te voeren. Maar met het verdwijnen van dit water kwam ook het land steeds lager te liggen. De uit plantenresten bestaande veenlaag verging alsnog door het contact met de 'buitenlucht'. Veraarding ('oxidatie') en inklinking waren het gevolg. Eigenlijk werd de strijd tegen het water nooit gewonnen. Steeds betere en diepere bemaling was nodig om de poten van de koeien en schapen droog te houden. Akkerbouw was praktisch van het begin af aan onmogelijk. In deze situatie is het niet verwonderlijk dat veel nederzettingen in Waterland op verhogingen in het landschap werden gebouwd. Soms op terpen (zoals op Marken), soms op dijken, kades of bij dammen en soms op natuurlijke verhogingen. Dit laatste was het geval waar Purmerend is ontstaan, namelijk langs de van nature wat hoger gelegen oever van het veenstroompje de Where, dat de toenmalige meren Beemster en Purmer met elkaar verbond. Purmerend is in de 13e eeuw ontstaan op een gunstige plaats, namelijk waar noord-zuid gaand verkeer over land dit riviertje kruiste en moest oversteken.

Het oudste Purmerend
Purmerend ontstond bij de kruising van de landweg Amsterdam-Hoorn (via Landmeer, Den Ilp) met de waterweg de Where, die liep tussen de Beemster en de Purmer. Op deze plaats zullen zich vissers hebben gevestigd. Het oudste bericht over Purmerend is van 1327, maar het dorp bestond al eerder, mogelijk onder de naam Purmer. Sommigen zijn van mening dat het dorpje Purmer in 1212 in een grote watersnood ten onder ging. Andere zeggen dat Purmer, zoals het wordt genoemd in 1372, een parochie en een rechtsgebiedwas, waarvan de nederzetting Purmerend zich later uiteindelijk heeft afgescheiden.
We moeten ons van die nederzetting in de begintijd niet veel voorstellen. Er woonden enige vissers, die op de Where en de meren Wormer, Purmer en Beemster goed viswater vonden. Er was een veer over de Where, wat natuurlijk bijdroeg tot de opkomst van Purmerend. Daar verzamelde zich de wachtende kooplieden, en er werd ook vis te koop aangeboden. Rond 1400 had Purmerend al een waag, waar de in Purmerend te koop aangeboden goederen werden gewogen. Even daarvoor al, in 1380, was Purmerend een zelfstandig bestuursgebied geworden (een banne), en in 1395 had het dorp een kerk, die de kapel uit 1327 verving. In 1470 werd deze kerk tot parochiekerk verheven.

Slot Purmersteijn, zetel van bestuur
Algemeen wordt aangenomen dat Purmerend in de 15e en 16e eeuw geen raadhuis, stadhuis of rechthuis bezat. Wanneer het stedelijk bestuur vergaderde, gebeurde dat waarschijnlijk op het Slot Purmersteijn. Hier zetelden de Heren van Purmerend sinds 1410, toen Purmerend met de dorpen Purmer en Purmerland een heerlijkheid (=rechtsgebied) vormde.
Willem Eggert, schatbewaarder van graaf Willem VI, mocht zich de eerste Heer van Purmerend noemen. Binnen drie jaar bouwde hij het slot op de plek tussen wat nu heet de Neckerdijk, de Kanaalkade, de Kanaalstraat en de Gedempte Singelgracht. De dertiende en laatste Heer was Philips van Egmond wiens bezittingen verbeurd werden verklaard, waardoor de Staten van Holland in 1579 eigenaar van Purmersteijn werden. Wegens geldgebrek raakte het slot in de achttiende eeuw in verval. De Staten verklaarden het slot onbewoonbaar en schonken het in 1729 aan Purmerend. In 1741 besloot het gemeentebestuur tot sloop van het slot over te gaan. Door beperkte opgravingen in 1975 en 1999 is meer bekend geworden over de fundering. De muurtjes op het Slotplein - uit 1975 - geven aan waar de torens stonden. Sinds eind 2001 is in het museum een maquette van het slot Purmersteijn van rond 1500 te zien.