Jac. Jongert (1883-1942)

Litho De Daad met een gedicht van Adema van ScheltemaJac. (Jacob) Jongert werd geboren in de Enge Wormer. Hij woonde van 1905 tot 1918 in Purmerend. In plaats van op de boerderij te gaan werken, waar hij niet geschikt voor was, volgde Jongert opleidingen aan de kunstnijverheid- en tekenschool “Quellinus”, de Rijksschool voor Kunstnijverheid en de Rijksacademie te Amsterdam. In 1905 behaalde hij het diploma MO tekenen, waardoor hij les kon gaan geven aan onder andere de Stadstekenschool te Purmerend (1905 - 1918) en twee scholen in Amsterdam.
In Purmerend raakte hij ook onder meer bevriend met Chris Lanooy, leider van het schildersatelier bij Haga, wijnhandelaar Kassen Oud en uitgever Jacob Muusses. Deze contacten leverden hem ook ontwerpwerk naast het lesgeven. Voor de glasfabriek Leerdam kreeg hij o.a. drukwerk opgedragen voor het glaswerk van de Bazel. Voor uitgeverij Ploegsma ontwierp Jongert boekbanden en illustraties. Fabrikant W.G. Boelens Senior in Kampen gunde hem de ontwerpopdracht voor etiketten voor sigarenkistjes. Jongert werd zo in Nederland bekend door zijn grafische ontwerpen voor reclamedrukwerk en niet alleen voor Purmerendse bedrijven.


Ornamentaal en strak werk
In 1918 volgde zijn aanstelling in Rotterdam bij de Academie voor technische wetenschappen en beeldende kunsten als hoogleraar decoratieve kunst en kunstnijverheid. Hier breekt een geheel nieuwe fase in zijn leven aan. In zijn latere jaren ontwerpt hij voor de Wed. Van Nelle te Rotterdam. De vormgeving was strak: letters en krachtige kleuren speelden in zijn werk een hoofdrol. Een bekend voorbeeld van zijn Van Nelle werk is het roodgele koffie en theeblik, waarvan hetzelfde uiterlijk in emaillen reclameborden is terug te vinden. Aan het einde van de 20e eeuw maakt Van Nelle er weer gebruik van. Jongert's stijl werd onder invloed van de opdrachtgevers en door de eisen van de reclame steeds strakker. Toch bleef Jongert's werk zijn eigen ornamentele karakter behouden. Eind twintiger jaren ontwerpt Jongert een 50 gulden biljet - de “Minerva” - voor de Nederlandse Bank waarvan 3.800.000 exemplaren zijn gedrukt. Een ontwerp voor een 1000 gulden biljet is nooit uitgevoerd.

 


Jongert's werk in Purmerend
Affiche Gastentoonstelling Amsterdam, 1912Al voor zijn vestiging in Purmerend heeft hij decoratief werk verricht bij Brantjes, gezien een tweetal bekende vazen die zijn initialen dragen. Dit moet uiterlijk in 1904 geweest zijn.
Achtergrond van Jongerts werk is een voortdurende poging om de kunst dichter bij de mensen te brengen. Door als kunstenaar aan alledaagse gebruiksvoorwerpen een goede vorm en een verantwoord uiterlijk te geven moest de kunst een grotere plaats krijgen in de maatschappij. Bij de ‘sierkunstenaar’ Jongert uitte dit streven zich in zijn decoratieve werk bij de verfraaiing van het stadhuis (glas-in-loodraam) en belangeloos de muurschilderingen ('De Morgen', 'De Avond' en 'De Dag') in het gebouw van de werkmansvereniging 'Vooruit'. Ontwerpen voor 'De Morgen' zijn in het museum te bewonderen. Voor de Purmerendse uitgever van onder meer schoolboeken J. Muusses ontwierp hij vignetten en illustreerde hij boeken. In zijn vroege periode maakte Jongert ook nog enig vrij werk, dat op onverbloemde wijze zijn socialistische ideeën weergaf. Vanaf ongeveer 1916 ging Jongert in opdracht van de drankenfirma De Wed. G. Oud Pz. & Co. te Purmerend etiketten en flessen ontwerpen. In 1919 kwam het zelfs tot het ontwerp van de gehele stand van deze firma op de Jaarbeurs in Utrecht. Tafels, stoelen, drukwerk (affiches, folders, etiketten). Jongert gaf hiermee het bedrijf een eigen gezicht: een ‘huisstijl’. Dit was toen in Nederland betrekkelijk nieuw.